🏛️ دانشنامه سقز گِیان / رویدادهای تاریخی

سنت شب‌نشینی (شه‌ونشینی) و بازی سنتی جوراب‌بازی (گۆره‌وابازی) در سقز

📌 نوع رویداد:
آیین کهن شب‌نشینی، بازی بومی و حافظه شفاهی
🕒 تاریخ وقوع:
شب‌های زمستان (از آذر تا پایان بهمن‌ماه هر سال)
📍 محل وقوع:
خانه‌های سنتی، قهوه‌خانه‌ها و انجمن‌های فرهنگی محلات سقز
دورهمی خانواده‌ها و ریش‌سفیدان در شب چله و قصه‌گویی سنتی

📖 شرح تفصیلی واقعه، علل و پیامدهای تاریخی

آیین صمیمانه شب‌نشینی زمستانه مردم سقز همراه با بازی مهیج و فکری جوراب‌بازی با استفاده از ۱۰ جفت جوراب پشمی، حدس مازو، ترانه‌خوانی و روایت متل‌های کهن.

روایت تاریخی و اهمیت رخداد

در فصول سرد سال که برف و یخبندان کوهستان‌های زاگرس را فرا می‌گیرد، سنت گرم «شه‌ونشینی» (شب‌نشینی صمیمانه خانوادگی و همسایگی) به قلب تپنده حیات اجتماعی سقز بدل می‌شود. شاه‌بیت این شب‌نشینی‌ها، بازی فکری، روان‌شناختی و بسیار مهیج «گۆره‌وابازی» (جوراب‌بازی) است. در این رقابت سنتی، دو گروه روبه‌روی هم می‌نشینند و ۱۰ جفت جوراب دست‌باف پشمی بر روی مجمع یا قالی پهن می‌شود. سردسته یک گروه، مهره‌ای چوبی یا گلوله پارچه‌ای موسوم به «مازو» را با تردستی بی‌نظیر زیر یکی از جوراب‌ها پنهان می‌کند. پیدا کردن مهره نیازمند شناخت زبان بدن، روان‌شناسی چهره و نگاه رقیب، و تجربه سالیان است. این مسابقات که تا پاسی از شب با ترانه‌خوانی کردی، شوخی‌های نغز، شکستن گردو و نوشیدن چای زغالی همراه است، جلوه‌ای ناب از گرما، صفا و همبستگی فرهنگ بومی موکریان را به نمایش می‌گذارد.

اسناد، مآخذ و منابع پژوهشی معتبر

📚 اسناد، مآخذ و منابع پژوهشی معتبر: فاروقی، عمر (۱۳۸۰). نگاهی به فرهنگ فولکلور و بازی‌های بومی سقز؛ شریفی، لقمان (۱۳۹۲). بازی‌های سنتی و مردم‌نگاری زاگرس؛ اسناد ثبت ملی جوراب‌بازی در فهرست میراث ناملموس ایران.

💡 اسناد یا خاطره‌ای از این واقعه دارید؟