استاد عمر فاروقی (ملاصالح فاروقی) (۱۳۲۵ – ۱۴۰۱ سقز) تاریخنگار شهیر، محقق، مردمپژوه و نویسنده معاصر است که به حق میتوان او را پدر تاریخنگاری نوین و دانشنامهنویس کهنشهر باستانی سقز و منطقه مکریان نامید.
زیستنامه و اشتیاق وافر به ثبت هویت تاریخی
عمر فاروقی در سال ۱۳۲۵ در سقز زاده شد. وی تحصیلات دینی و حوزوی سنتی و همچنین آموزشهای مدرن را فراگرفت و از جوانی با درک این واقعیت که اسناد تاریخی سقز و غرب ایران در معرض نابودی یا فراموشی است، کمر همت به جمعآوری میدانی اسناد، فرامین، عکسهای قدیمی، شجرهنامهها و مصاحبه با معمرین و ریشسفیدان منطقه بست.
کتابهای مرجع و آثار ماندگار تاریخی
حاصل بیش از نیم قرن پژوهش مداوم استاد فاروقی، تألیف دهها جلد کتاب و صدها مقاله علمی بود که مهمترین مراجع پژوهشی تاریخ سقز به شمار میآیند:
- نگاهی به تاریخ و جغرافیای سقز: کتابی بنیادین که جغرافیای کهن، بافت محلات قدیمی، قلعه باستانی زیویه، مساجد تاریخی نظیر دومناره و حوادث قرون اخیر سقز را مستند ساخته است.
- تاریخ و رجال مکریان: بررسی جامع نقش سیاسی و اجتماعی ایلات، خوانین و مفاخر منطقه.
- سرداران و نامآوران کردستان: معرفی مشاهیر، نویسندگان، علما و هنرمندان نامی غرب کشور.
- اسناد و مکاتبات کهن: بازخوانی فرمانهای حکومتی دوران قاجار و پهلوی درباره سرحدات کردستان و روابط اداری سقز.
نقش بیبدیل در نجات اسناد هویتی سقز
استاد فاروقی نه تنها یک نویسنده، بلکه یک موزه متحرک از تاریخ شفاهی سقز بود. بسیاری از القاب قدیمی، نامهای محلات کهن (مانند میانقلعه، بازار کهنه، سرپتک) و رویدادهای مربوط به جنگهای جهانی اول و دوم در این دیار، تنها با نگارش دقیق او از بوته فراموشی رهایی یافت.
غروب محقق خستگیناپذیر
استاد عمر فاروقی در آبانماه ۱۴۰۱ در سن ۷۶ سالگی دار فانی را وداع گفت و با بدرقه پرشور اهالی قدرشناس سقز و پژوهشگران تاریخ غرب کشور در قطعه مشاهیر آرامستان آیچی سقز آرام گرفت.